Vietnam Single Tim Ban Bon Phuong  


HOME  -  FORUM  -  REGISTER  -  MY ACCOUNT  -  NEW  PHOTOS  -  BROWSE  -  SEARCH  -  POEM  -  ECARD  -  FAQ  -  NCTT  -  CONTACT



Diễn Đàn
 Những chủ đề mới nhất
 Những góp ư mới nhất
 Những chủ đề chưa góp ư

 
NCTT Những chủ đề mới nhất

NCTT Những góp ư mới nhất
NCTT Website


Who is Online
 

 

Forum > Việt ngữ, lịch sử, văn hóa >> Đêm Đụ Đị & lễ hội phồn thực độc nhất Việt Nam ( ST )

 Bấm vào đây để góp ư kiến

Trang nhat

 sontunghn
 member

 ID 66379
 02/12/2011



Đêm Đụ Đị & lễ hội phồn thực độc nhất Việt Nam ( ST )
profile - trang ca nhan  posts - bai da dang  email -goi thu   Thong bao bai viet spam den webmaster  edit -sua doi, thay doi edit -sua doi, thay doi  post reply - goy y kien


Tín ngưỡng phồn thực của người Việt cổ từng được lưu giữ trong nhiều hội lễ giêng hai gắn với những làng có thờ dâm thần như La Khê, Hoài Đức, Hà Nội; Đồng Kỵ, Bắc Ninh; Văn Trưng, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc; đền Bà Banh, Hải Dương; Tứ Xă, Lâm Thao, Phú Thọ... Quê ấy, từ khai hội đến ră đám, rộn ràng trống hội. Từ sáng mờ đất đến khi nhọ mặt, ngày đu xuân trai khom gối hạc, gái uốn lưng ong; đêm mật, già trẻ hỉ hả vui tṛ nơ nường... Trong giá rét, khi đă ngấm men say, chỉ mới thoáng nghĩ hay chợt nhớ đến hội làng th́ đă nao nức, dậm dật khắp ngơ ngách cơ thể. T́nh ấy mới động ḷng trời. Xuân ấy mới thực là Xuân.

Nay, nhiều tục xưa đă mất, c̣n lại gần như độc nhất một nơi…

Xưa, bên ng̣i nước trong khu rừng trám có một ngôi miếu cổ linh thiêng. Cứ hai hoặc bốn năm một lần - các năm chẵn, vào đầu Xuân, dân làng ở đây lại mở lễ hội diễn nhiều tích tṛ, nên gọi là miếu Tṛ, và v́ nằm trong khu rừng trám nên c̣n có tên khác là miếu Tṛ Trám. Xóm ở đó cũng được gọi tên xóm Trám, hay phường Trám, tên chữ là xóm Cổ Lăm, thuộc làng có tên tục là Kẻ Gáp, tên chữ là Thạch Cáp, nay là xă Tứ Xă nằm trong vùng di tích đồ đá cũ của người Việt cổ như G̣ Mun, Đồng Đậu con… ở huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, bởi vậy Lễ hội Tứ Xă cũng có tên gọi khác là Lễ hội Kẻ Gát. Cách Đền Hùng khoảng 5km về phía Đông Nam và nằm bên bờ tả ngạn sông Thao, xưa kia Tứ Xă là vùng đồng trũng ngập nước, thỉnh thoảng nổi lên những đồi g̣ là chỗ ở của người Việt cổ, lúa chỉ làm một vụ, quanh năm sinh sống bằng nghề vó bè.


Thực ra Tṛ Trám chỉ là một phần, nhưng là phần hấp dẫn và vui nhất của Lễ hội Tứ Xă kéo dài trong 3 ngày (10 đến 12 tháng Giêng). Diễn ra vào nửa đêm ngày 11 và kéo dài tới rạng sáng ngày 12, Tṛ Trám diễn ra tại miếu Tṛ gồm: Lễ mật, hay lễ phồn thực cầu cho nhân dân được b́nh an, hạnh phúc, cầu mong giống ṇi sinh sôi nảy nở; Lễ rước lúa thần - lễ cầu mùa, cầu no ấm, mưa thuận gió ḥa, mùa màng tươi tốt; và Tṛ Trám: Tṛ tŕnh nghề tứ dân chi nghiệp với bốn nghề chính trong dân gian là sĩ, nông, công, thương.

Đúng 12 giờ đêm, đèn đuốc tắt phụt, mọi người nín thở, vị trưởng lăo cẩn trọng mở chiếc ḥm thiêng, mở các lớp khăn điều lấy ra bộ dùi gỗ tả thực h́nh dương vật sơn son (Nơ) với chiếc mảng gỗ đỏ tạo h́nh âm vật (Nường), kính cẩn trao Nơ cho người nam ở trần chít khăn và Nường cho người nữ yếm thắm. Khẩu lệnh “Linh tinh t́nh… Phộc” lặp lại 3 lần, sau mỗi lần, trong bóng tối, người nam dùng Nơ đâm “phộc” vào Nường. Nếu cả ba lần Nơ đâm trúng Nường th́ năm đó thời tiết thuận ḥa, mùa màng bội thu… Mỗi lần Nơ đâm trúng Nường, chiêng trống nổi lên, dân làng đứng quanh miếu reo ḥ vui vẻ.


Sau màn “Linh tinh t́nh… Phộc” này, đến màn “Tháo khoán”, trai gái và dân làng đổ ra khu vườn đằng sau miếu thờ thoải mái ghẹo nhau. Theo lệ làng, sau đêm “Tháo khoán”, những đôi trai gái nghèo chỉ cần đem cơi trầu tŕnh với các cụ là có thể về ở với nhau làm vợ chồng. Những đứa trẻ sinh ra từ đêm “Tháo khoán” cũng không bị làng chê cười, mà trái lại, c̣n được xem là đem lại may mắn…

Tất nhiên đấy là những chuyện ngày xưa.

Một thời gian dài lễ hội Tứ Xă và Tṛ Trám bị đứt đoạn, thậm chí, nó c̣n bị bài bác là trụy lạc… Đầu những năm 1990, lễ hội Tứ Xă bắt đầu nhen nhóm trở lại nhưng phải tới năm 2000 lễ hội độc nhất vô nhị này mới được chính thức phục hồi với quy mô quốc gia. Năm ngoái, 2010, nhân dịp miếu Tṛ được công nhận di tích cấp tỉnh, lễ hội Tứ Xă được tổ chức rất to.


Trở lại Tứ Xă, Lâm Thao mùa Xuân này, nhiều thứ đổi thay. Làng Gáp đă đổi tên, thay dạng. Không c̣n những h́nh ảnh như thời nữ sĩ Hồ Xuân Hương về làm lẽ Tổng Cóc. Mờ nḥe dấu tích thủy tạ, ao sen nơi mà bà chúa thơ Nôm vịnh thơ giễu đời cùng Tổng Ḱnh, Tú điếc, nho Trâm. Quê đang nguy cơ thành phố. Rừng trám hư thực, bí ẩn quanh đền cổ đă bị chặt bỏ… Các nghi lễ, thủ tục trong lễ hội xưa được phục dựng gần như trọn vẹn, cũng “Linh tinh t́nh… Phộc”, cũng “Tháo khoán”, nhưng sự thiêng liêng kính cẩn và cả sự hồn nhiên xưa khó c̣n. Theo lệ, Lễ mật (hay Lễ phồn thực) với màn “Linh tinh t́nh… Phộc” diễn ra trong bóng tối, mọi người nghe tiếng vang của Nơ và Nường chạm nhau mà đoán biết trúng hay trật. Năm 2010, do phải phục vụ cánh báo chí mà màn lễ thiêng liêng này lần đầu tiên phá lệ, diễn ra tới hai lần: một lần “làm thật”, một lần cho báo chí chụp ảnh, ghi h́nh. Cũng theo lệ, màn “Tháo khoán” dành cho trai tân, gái tân là chính, cũng diễn ra khi trời tối đen như mực. Nay cũng do e ngại cánh báo chí đưa h́nh ảnh…lên mạng nên năm vừa rồi nam thanh nữ tú trong làng “chạy” sạch, chỉ c̣n các ông bà ngũ tuần tham gia “diễn” tṛ “Tháo khoán” cho quay phim chụp ảnh! Du khách hiếu kỳ, báo chí chen vai, thích cánh…, Tṛ Trám có nguy cơ đi theo con đường ṃn của những phiên chợ t́nh… diễn thay cho t́nh yêu.

Nhưng may mắn làm sao cái tinh quư của hội làng, thần thái văn hóa cổ truyền hay dấu tích tín ngưỡng phồn thực vẫn c̣n phảng phất, day dứt, quyến luyến đâu đó. Ấy là những ẩn ngữ trong văn tế cùng các trường đoạn diễn xướng tứ dân chi nghiệp. Trước Lễ mật, những nghệ sĩ ưu tú của làng Tứ Xă sẽ có màn tŕnh diễn về thợ cày cấy, kẻ đi câu, người bán mua Xuân, nhóm sĩ tử rao bán chữ nghĩa…

Chị nông dân th́ véo von:

Người ta đi cấy lấy công
Tôi đây đi cấy lấy ông chủ nhà


Đi cấy th́ gốc chổng lên
Ngọn thời cắm xuống mới nên mùa màng.

Lời ca của chàng thợ mộc có câu:


Người ta xẻ gỗ trên ngàn
Anh đây cưa lấy một nàng đương tơ

Với phường buôn bán hay kẻ sĩ th́ câu chữ, lời ca có vẻ trau chuốt, ư tứ:

C̣n Xuân th́ mua Xuân đi
Nay lần mai lữa c̣n ǵ là xuân

Hay:

Học tṛ đi học sách kinh
Tay cầm quản bút “quệt” t́nh nghiên đây

Nhưng với mấy anh, chị hề hát pha tṛ th́ câu chữ ngổn ngang sự tinh nghịch… ra phết:


- Giờ đây anh mới hỏi nàng
Cái ǵ lủng lẳng một gang trong quần


- Chàng hỏi th́ thiếp thưa rằng
Cái đeo lủng lẳng là giằng cối xay


- Ước ǵ em hóa thành trâu
Anh hóa thành chạc xỏ nhau cả ngày…

Trước Lễ mật, trong một tiết điệu lạ lùng của đêm Xuân, những ẩn ngữ cứ lặp đi, khi bổng lúc trầm, các động tác, vũ điệu cứ nhắc lại, tái hiện như một thức ma thuật. Vật dụng tầm thường đang hóa kiếp thành vật linh? Nơ Nường đang được tôn vinh thành “thượng đẳng thần”, “bảo vật hộ dân”? Những cái “dung tục” đang được thiêng hóa? Chỉ có thể t́m câu trả lời trong niềm tin kỳ lạ của từng người dân Tứ Xă. Hàng trăm năm nay họ tin rằng khi diễn tṛ Đụ Đị vào thời khắc thiêng liêng của trời đất th́ sẽ cảm tất thông, cầu tất ứng. Nếu ai chửa tin th́ mấy hôm nữa nhớ về Tứ Xă để kiểm chứng lời người xưa:

Bà ẵm cháu, mẹ bồng con
Không xem Tṛ Trám th́ buồn cả năm.




Đi cách nào?


Từ Hà Nội có thể tới xă Tứ Xă, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ bằng ô tô hoặc xe máy. Đường đi như sau: Hà Nội - Sơn Tây - Trung Hà - Cổ Tiết - qua cầu Phong Châu, rẽ phải đi Tam Nông, đi chừng 4 km th́ rẽ phải tiếp và hỏi đến Tứ Xă. Đường từ Hà Nội đến làng khoảng 100 km, đường tốt.


Lễ hội t́nh yêu “made in Vietnam”


Đêm 11 rạng sáng 12 tháng Giêng hàng năm, tại miếu Tṛ, hay miếu Đụ Đị, xă Tứ Xă, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, diễn ra một lễ hội độc nhất vô nhị: hội Tṛ Trám, hay c̣n có tên khác là hội Nơ Nường - nơi duy nhất ở miền Bắc c̣n lưu giữ tín ngưỡng phồn thực của người Việt cổ trong một lễ hội tụng ca t́nh yêu, lứa đôi và sự sinh sôi cùng với mùa Xuân đất trời. Năm nay, lễ hội Tṛ Trám diễn ra đúng vào đêm Chủ nhật tuần này, 13/2, đúng một ngày trước Lễ T́nh nhân.



Xuân B́nh & một số tư liệu




Alert webmaster - Báo webmaster bài viết vi phạm nội quy
 

  góp ư kiến

 
   

  Kí hiệu: : trang cá nhân :chủ để đă đăng  : gởi thư  : thay đổi bài  :ư kiến

 
 

 


Nhà | Ghi danh Thành Viên | Thơ | H́nh ảnh | Danh Sách | T́m | Diễn đàn | Liên lạc | Điều lệ | Music | Link | Advertise

Copyright © 2020 Vietnam Single & Tim ban bon phuong All rights reserved.
Hoc Tieng Anh - Submit Website Today - Ecard Thiep - Hot Deal Network